Programowanie

Python od zera, zmienne i dane od użytkownika

Klasy VII i VIII 45 minut Lekcja otwarta, bez logowania

Uczeń pisze w Pythonie program, który pobiera dane od użytkownika, zapisuje je w zmiennych i wypisuje policzony wynik.

Sprzęt na lekcję: Laptopy szkolne z przeglądarką, jeden laptop na ucznia lub na parę, projektor albo tablica do pokazu. Internet potrzebny tylko wtedy, gdy pracujecie w edytorze w przeglądarce. Jeśli na laptopach jest zainstalowane Thonny (darmowy edytor Pythona), lekcja działa bez internetu. W przeglądarce użyjcie edytora, który uruchamia Python 3 bez zakładania konta przez ucznia, na przykład Online Python Compiler na stronie programiz.com albo trinket.io w trybie bez logowania. Sprawdźcie dzień wcześniej, że wybrany edytor przyjmuje dane z klawiatury przez input, bo nie każdy edytor online to obsługuje.

Podstawa programowa

Informatyka · Szkoła podstawowa, klasy VII i VIII

Cele kształcenia, wymagania ogólne

I Rozumienie, analizowanie i rozwiązywanie problemów na bazie logicznego i abstrakcyjnego myślenia, myślenia algorytmicznego i sposobów reprezentowania informacji.
II Programowanie i rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem komputera oraz innych urządzeń cyfrowych: układanie i programowanie algorytmów, organizowanie, wyszukiwanie i udostępnianie informacji, posługiwanie się aplikacjami komputerowymi.

Treści nauczania, wymagania szczegółowe

II.1 projektuje, tworzy i testuje programy w procesie rozwiązywania problemów. W programach stosuje: instrukcje wejścia / wyjścia, wyrażenia arytmetyczne i logiczne, instrukcje warunkowe, instrukcje iteracyjne, funkcje oraz zmienne i tablice. W szczególności programuje algorytmy z działu I pkt 2; Pełne pokrycie celu lekcji. Punkt wymienia wprost instrukcje wejścia / wyjścia oraz zmienne, czyli dokładnie to, co uczeń robi na tej lekcji w Pythonie.
I.1 formułuje problem w postaci specyfikacji (czyli opisuje dane i wyniki) oraz wyróżnia kroki w algorytmicznym rozwiązywaniu problemów. Stosuje różne sposoby przedstawiania algorytmów, w tym w języku naturalnym, w postaci listy kroków; Podstawa dla wątku specyfikacji: uczeń opisuje dane (to, co pobiera od użytkownika) i wyniki (to, co program wypisuje).

Czego uczy ta lekcja

Zmienne i typy danych
Dane wejściowe i wynik

To jest lekcja otwarta.

Cały komplet widzicie bez logowania: scenariusz, prezentacja, karta pracy, materiały dla ucznia i quiz. Tak samo wygląda każda lekcja w katalogu po uruchomieniu szkoły.

Film dla nauczyciela

Lektor omawia każdy slajd i podpowiada, na co uważać w klasie. Głos lektora jest syntetyczny, wygenerowany przez AI.

Materiały lekcji

Każdy materiał otwieracie w przeglądarce albo pobieracie jako PDF gotowy do wydruku.

Scenariusz lekcji PDF: Scenariusz lekcji, plik do pobrania
Prezentacja na tablicę Otwórz: Prezentacja na tablicę PDF: Prezentacja na tablicę, plik do pobrania
Karta pracy do druku Otwórz: Karta pracy do druku PDF: Karta pracy do druku, plik do pobrania
Materiały dla ucznia Otwórz: Materiały dla ucznia PDF: Materiały dla ucznia, plik do pobrania
Kartka dla rodzica PDF: Kartka dla rodzica, plik do pobrania
Quiz Otwórz: Quiz PDF dla ucznia: Quiz, plik do pobrania PDF z odpowiedziami: Quiz, plik do pobrania

Wszystko w jednym pliku

Scenariusz, prezentacja, karta pracy, materiały dla ucznia i quiz w obu wersjach.

Pobierz komplet lekcji (PDF)

Lista kontrolna przed lekcją

Do odhaczenia dzień wcześniej i 10 minut przed dzwonkiem. Zaznaczenia zostają tylko w tej przeglądarce i nigdzie się nie zapisują.

Dzień wcześniej: uruchomcie na jednym szkolnym laptopie program z jedną linią print("test") w edytorze, którego użyje klasa (Thonny albo edytor w przeglądarce bez konta).
Dzień wcześniej: sprawdźcie w tym samym edytorze program z input, bo część edytorów online nie przyjmuje danych z klawiatury. Wpiszcie liczbę i upewnijcie się, że program ją odczytał.
Dzień wcześniej: wydrukujcie kartę pracy, po jednej na ucznia, a dla wariantu łatwiejszego przygotujcie wydruk programu z trzema lukami (kod jest w kluczu karty pracy, zadanie 3).
Dzień wcześniej: zapiszcie w jednym pliku działające wzorce zadań 1 do 3 z klucza karty pracy, żeby przy obchodzie porównywać kod ucznia ze wzorcem.
10 minut przed lekcją: włączcie projektor i otwórzcie edytor w powiększeniu czcionki, tak żeby kod był czytelny z ostatniej ławki (w Thonny: menu Widok, Powiększ).
10 minut przed lekcją: napiszcie na tablicy adres edytora w przeglądarce albo nazwę programu do otwarcia oraz nazwę pliku do zapisania na koniec, na przykład lekcja1_imie.py.
10 minut przed lekcją: przygotujcie na kartce trzy linie z rozgrzewki, żeby nie pisać ich na żywo i nie tracić czasu na start.
Na wypadek awarii: przygotujcie po trzy karteczki na ucznia z napisami imie, cena, liczba_osob do wariantu bez sprzętu.

Rozgrzewka na start

Bez sprzętu 3 min

Pokażcie na projektorze albo napiszcie na tablicy trzy linie i zapytajcie: co pojawi się na ekranie po uruchomieniu? imie = "Ola" wiek = 13 print(imie, "ma", wiek, "lat") Uczniowie odpowiadają z miejsca, bez komputerów. Potem zapytajcie, co się zmieni, jeśli w drugiej linii wpiszecie 14.

Czego się spodziewać: Klasa powinna dojść do wypisu: Ola ma 13 lat. Po zmianie drugiej linii: Ola ma 14 lat. Jeśli ktoś odpowie, że wypisze się słowo imie albo wiek, to dobry moment na zdanie: nazwa bez cudzysłowu oznacza zawartość pudełka, a z cudzysłowem sam napis.

Przebieg lekcji

5 min

Wejście

Nauczyciel pokazuje na projektorze trzy linijki kodu w Pythonie (kod jest w polu rozgrzewka) i pyta klasę, co się wypisze. Uczniowie odpowiadają z miejsca, bez komputerów. Nauczyciel podaje cel lekcji: każdy wychodzi z działającym programem, który pyta o dane i liczy wynik. Uczniowie logują się do laptopów i otwierają edytor wskazany przez nauczyciela: Thonny albo edytor w przeglądarce, którego adres jest zapisany na tablicy.
10 min

Pokaz

Nauczyciel pisze na żywo program liczący koszt wycieczki. Krok po kroku: przypisanie do zmiennej, wypisanie zmiennej przez print, pobranie danych przez input, zamiana tekstu na liczbę przez int albo float, wypisanie wyniku. Po każdym kroku uruchamia program, żeby klasa widziała efekt. Nauczyciel celowo popełnia jeden błąd: dodaje wartość prosto z input do liczby, na przykład liczba_uczniow + 1, pokazuje komunikat TypeError i naprawia go, owijając input funkcją int. Zapisuje na tablicy cztery słowa do zapamiętania: zmienna, print, input, int.
20 min

Praca uczniów

Uczniowie pracują z kartą pracy. Zadanie 1: program wypisuje powitanie z imieniem pobranym od użytkownika. Zadanie 2: program pyta o dwie liczby i wypisuje sumę. Zadanie 3: kalkulator kosztu wyjścia klasowego, cena biletu razy liczba uczniów plus koszt przejazdu. Zadania 4 i 5 na karcie pracy to tabela typów i krótkie doświadczenie z usunięciem int, do zrobienia po zadaniu 3. Dla chętnych, którzy skończą wszystko: program liczy, ile minut ma podana liczba godzin i minut. Nauczyciel chodzi po sali, nie poprawia kodu za ucznia, tylko pyta, którą linię uruchomił jako ostatnią i co pokazał komunikat błędu.
6 min

Sprawdzenie

Dwoje uczniów pokazuje swój program na projektorze i wpisuje dane podane przez klasę. Nauczyciel prosi o wskazanie w kodzie miejsca, w którym powstaje zmienna, i miejsca, w którym tekst staje się liczbą. Klasa sprawdza, czy program działa też dla liczby uczniów równej 0. Program z zadania 3 ma wtedy wypisać sam koszt przejazdu.
4 min

Podsumowanie

Nauczyciel wraca do czterech słów z tablicy i prosi, żeby każdy uczeń zapisał w zeszycie jedno zdanie: co robi input i dlaczego potrzebna jest funkcja int. Zapowiada następną lekcję, na której te same zmienne posłużą do zbudowania gry tekstowej. Uczniowie zapisują swój plik pod nazwą wskazaną przez nauczyciela.

Do powiedzenia na głos

„Zmienna to pudełko z nazwą. Wkładacie do niego wartość, a potem wołacie po nazwie i dostajecie to, co w środku.”

„Funkcja input zawsze oddaje tekst, nawet gdy wpisaliście liczbę. Dlatego zanim policzycie, zamieniacie tekst na liczbę funkcją int albo float.”

„Komunikat błędu, ten wyświetlany zwykle na czerwono pod programem, nie znaczy, że zepsuliście komputer. To najkrótsza informacja, w której linii jest problem, więc przeczytajcie ostatnią linijkę komunikatu.”

„Na koniec lekcji każdy ma działający program, który pyta o dane i podaje wynik. Nie o piękny kod chodzi, tylko o to, żeby ruszył.”

Typowe błędy uczniów

Uczeń liczy na tekście z funkcji input i dostaje TypeError. Poproś o pokazanie linii z input i wspólnie dopiszcie int wokół niej.
Uczeń myli przypisanie z porównaniem i pisze dwa znaki równości przy tworzeniu zmiennej. Przypomnij, że jeden znak równości zapisuje wartość do zmiennej.
Uczeń zapomina nawiasów albo cudzysłowów i dostaje SyntaxError. Pokaż, że Python wskazuje numer linii, i naucz sprawdzać parę otwierającą i zamykającą.
Uczeń nazywa zmienną od cyfry albo wstawia spację w nazwie i dostaje SyntaxError. Ustalcie zasadę: nazwa zaczyna się od litery, nie ma spacji, słowa łączy podkreślenie. Polskie znaki Python 3 przyjmie, ale odradźcie je, bo łatwo pomylić a z ą i szukać literówki przez pół lekcji.
Uczeń pisze Print zamiast print. Przypomnij, że Python rozróżnia wielkie i małe litery.

Warianty lekcji

Bez sprzętu i internetu

Pracujecie na kartkach i na tablicy. Każdy uczeń dostaje trzy karteczki podpisane jako zmienne: imie, cena, liczba_osob. Nauczyciel dyktuje instrukcje, a uczniowie wpisują wartości na karteczki i wykreślają stare przy ponownym przypisaniu, żeby zobaczyć, że zmienna trzyma jedną wartość naraz. Potem w parach zapisują w zeszycie program liczący koszt wyjścia klasowego i wykonują go ręcznie dla trzech zestawów danych podanych przez nauczyciela. Na koniec każda para czyta kod na głos, a klasa podaje wynik.

Dla szybszych uczniów

Rozbuduj kalkulator tak, żeby pytał o cenę biletu, liczbę uczniów, liczbę opiekunów i koszt przejazdu, a potem wypisał koszt całkowity oraz koszt na jednego ucznia zaokrąglony do dwóch miejsc funkcją round. Dodaj wypisanie krótkiego podsumowania w jednej linii, na przykład: Wyjście dla 24 uczniów kosztuje 720 złotych, czyli 30 złotych na osobę. Uwaga: przy zerowej liczbie uczniów dzielenie zatrzyma program komunikatem ZeroDivisionError. Zapisz w komentarzu, dlaczego tak się dzieje. Zabezpieczenie warunkiem if poznasz na kolejnych lekcjach.

Przy trudnościach

Dostajesz gotowy program z trzema lukami oznaczonymi komentarzem. Twoje zadanie to wpisać tylko nazwę zmiennej, funkcję int i nazwę zmiennej w print. Zamiast pobierania danych funkcją input możesz na starcie wpisać wartości wprost do zmiennych i uruchomić program, a input dodać dopiero na końcu.

Klucz do karty pracy

Klucz odpowiedzi do karty pracy jest w koncie nauczyciela i w PDF dla nauczyciela.

Kryteria oceny

Trzy poziomy dla każdej umiejętności. Opis mówi, co uczeń pokazuje, a nie ile punktów dostaje.

Kryteria oceny: umiejętność i opis trzech poziomów, podstawowego, dobrego i bardzo dobrego
Umiejętność	Podstawowy	Dobry	Bardzo dobry
Zmienne i typy danych	Uczeń tworzy zmienną z jednym znakiem równości, nadaje jej poprawną nazwę (bez spacji, nie od cyfry) i wypisuje jej wartość funkcją print. Rozróżnia tekst w cudzysłowie od liczby bez cudzysłowu.	Uczeń dobiera typ do wartości: int dla liczby uczniów, float dla ceny z groszami. Wyjaśnia, że nowe przypisanie kasuje starą wartość, i przewiduje wynik programu, w którym zmienna zmienia wartość dwa razy.	Uczeń przewiduje bez uruchamiania wynik działań na różnych typach, na przykład sklejenie dwóch tekstów albo powtórzenie tekstu pomnożonego przez liczbę całkowitą, i uzasadnia, dlaczego to nie jest błąd programu. Nazywa zmienne tak, że kod czyta się bez komentarzy.
Dane wejściowe i wynik	Uczeń pobiera dane funkcją input z tekstem zachęty, zapisuje je do zmiennej i wypisuje wynik funkcją print. Powtarza zasadę: input zawsze oddaje tekst.	Uczeń samodzielnie owija input funkcją int albo float i pisze działający program liczący sumę oraz kalkulator kosztu wyjścia klasowego, w którym wynik jest liczony w osobnej zmiennej.	Uczeń czyta komunikat błędu, wskazuje linię i naprawia TypeError bez pomocy nauczyciela. Sprawdza program dla danych brzegowych, na przykład zera, i wyjaśnia, dlaczego wynik 78 zamiast 15 nie kończy się komunikatem błędu.

Pytania do dyskusji

Na podsumowanie lekcji. Nie mają jednej poprawnej odpowiedzi, chodzi o uzasadnienie.

Program wypisał 78 zamiast 15 i nie pokazał żadnego błędu. Który błąd jest groźniejszy: taki, który zatrzymuje program, czy taki, który po cichu daje zły wynik? Gdzie w prawdziwym życiu taki cichy błąd mógłby kosztować pieniądze?
Komputer nie zgaduje, czy 5 to liczba, czy znak. Czy to wada, czy zaleta? Jak wyglądałoby programowanie, gdyby komputer próbował domyślać się, o co nam chodzi?
Nasz kalkulator liczy koszt wyjścia klasowego. Jakie dane wpisane przez użytkownika mogłyby go zmylić (ujemna liczba uczniów, litera zamiast ceny, przecinek zamiast kropki) i kto powinien to sprawdzać: program czy człowiek?

Częste pytania uczniów

Po co zamieniać tekst na liczbę, skoro wpisałem cyfrę?

Czym różni się int od float?

Czy mogę nazwać zmienną dowolnie?

Mini projekt na kolejne lekcje

Na 2 do 3 kolejne lekcje albo na kółko. Buduje na tym, co uczniowie zrobili dzisiaj.

Kalkulator wyjścia klasowego z podsumowaniem

Na dwóch do trzech kolejnych lekcjach albo na kółku uczniowie rozbudowują kalkulator z tej lekcji w narzędzie, którym samorząd klasowy policzy prawdziwe wyjście: do kina, na basen albo na wycieczkę. Projekt buduje na zmiennych, input, int i float, a w kolejnych krokach dokłada zaokrąglanie funkcją round i pierwsze warunki if.

Etapy

Krok 1: kalkulator pyta o cenę biletu, liczbę uczniów, liczbę opiekunów i koszt przejazdu, a potem wypisuje koszt całkowity i koszt na jednego ucznia zaokrąglony funkcją round do dwóch miejsc.
Krok 2: uczniowie dodają zmienną z kwotą zebraną do tej pory i program wypisuje, ile jeszcze brakuje albo ile zostanie. Sprawdzają program dla trzech prawdziwych zestawów danych z życia klasy.
Krok 3: po poznaniu instrukcji if program sprawdza, czy liczba uczniów jest większa od zera, i zamiast błędu ZeroDivisionError wypisuje czytelny komunikat. Opiekunowie wchodzą bezpłatnie, jeśli klasa tak ustali.
Krok 4: pary uczniów wymieniają się programami i testują cudzy kod, wpisując dane, które mogą go zepsuć. Każda para zapisuje, co znalazła, i oddaje autorowi do naprawy.

Co powstaje na końcu: Działający program w jednym pliku, który liczy koszt prawdziwego wyjścia klasowego i podaje kwotę na osobę, oraz krótka lista danych wejściowych, które program obsłużył poprawnie, przetestowana przez inną parę.

Dla rodzica

Krótka wiadomość do przekazania przez dziennik albo do wydruku na wywiadówkę. Ten sam tekst jest w PDF „Kartka dla rodzica”.

Czego dziecko nauczyło się na tej lekcji: Wasze dziecko napisało dziś pierwszy program w języku Python: pyta użytkownika o kilka liczb, zapisuje je w zmiennych i wypisuje policzony wynik, na przykład koszt wyjścia klasowego. Potrafi też przeczytać komunikat błędu i wskazać, w której linii programu coś nie działa.

Pytanie na kolację: Zapytajcie: dlaczego komputer, który dostał liczby 7 i 8, może wypisać 78 zamiast 15? Jeśli dziecko odpowie, że komputer potraktował je jak tekst i skleił, lekcja zadziałała.

Uwaga o bezpieczeństwie: Jeśli dziecko chce ćwiczyć w domu, wystarczy darmowy edytor Thonny albo edytor Pythona w przeglądarce bez zakładania konta; nie potrzeba żadnych płatnych aplikacji ani podawania danych osobowych.

PDF dla rodzica: kartka dla rodzica, plik do pobrania

Wideo dla nauczyciela

Nagranie powstaje na podstawie tego skryptu. Do czasu publikacji wideo możecie przeczytać skrypt przed lekcją.

Czas	Treść
0:00 do 0:40	Witajcie. To lekcja pierwsza z Pythona dla klas siódmej i ósmej. W 45 minut każdy uczeń napisze program, który pyta o dane i liczy wynik. Nie potrzebujecie wcześniejszego doświadczenia w programowaniu, wystarczy laptop z przeglądarką albo zainstalowane Thonny.
0:40 do 1:40	Zanim wejdziecie do sali, sprawdźcie jedną rzecz: otwórzcie edytor na swoim laptopie i uruchomcie program z jedną linią print. Jeśli szkoła ma zainstalowane Thonny, użyjcie go, bo działa bez internetu i bez logowania. Jeśli pracujecie w przeglądarce, wybierzcie edytor, który nie wymaga konta od ucznia, i zapiszcie adres na tablicy.
1:40 do 2:50	Pierwsze pięć minut to wejście. Pokazujecie trzy linijki kodu i pytacie klasę, co się wypisze. To ważne, bo uczniowie od razu wchodzą w rolę czytającego kod, a nie tylko przepisującego. Nie tłumaczcie jeszcze niczego, zbierzcie odpowiedzi i przejdźcie dalej.
2:50 do 4:00	Pokaz trwa dziesięć minut i piszecie kod na żywo, linia po linii, uruchamiając po każdej zmianie. Kluczowy moment to input. Powiedzcie uczniom wprost i głośno: input zawsze oddaje tekst. Potem popełnijcie błąd celowo, pokażcie komunikat i naprawcie go funkcją int. Uczniowie zapamiętają naprawę lepiej niż gotowy kod.
4:00 do 5:10	Dwadzieścia minut pracy własnej. Chodzicie po sali i nie dotykacie klawiatury ucznia. Zadajecie dwa pytania: co pokazał komunikat błędu i którą linię uczeń uruchomił jako ostatnią. Uczeń, który sam znajdzie literówkę, zapamiętuje ją na stałe. Kto skończy wcześniej, dostaje wariant trudniejszy z zaokrąglaniem kosztu na osobę.
5:10 do 6:10	Ostatnie dziesięć minut to sprawdzenie i podsumowanie. Dwoje uczniów pokazuje program na projektorze, a klasa podaje dane wejściowe, także zero, bo to najczęstszy przypadek brzegowy. Na koniec każdy zapisuje w zeszycie jedno zdanie o tym, co robi input i po co jest int.
6:10 do 6:50	Jeśli laptopy nie działają, macie wariant bez sprzętu z karteczkami jako zmiennymi. Jeśli w klasie jest uczeń z trudnościami, dajcie mu program z trzema lukami zamiast pisania od zera. Na następnej lekcji te same zmienne posłużą do zbudowania gry tekstowej. Do zobaczenia.

Podoba się Wam ta lekcja?

Po uruchomieniu szkoły nauczyciel zapisuje przeprowadzenie lekcji jednym kliknięciem, a dyrektor dostaje z tego raport wykorzystania sprzętu.

Zgłoś szkołę do pilotażu